Kazandan peteğinize kadar merkezi sistemin nasıl çalıştığını, dairenizde nasıl doğru kullanacağınızı, faturanın nasıl bölündüğünü ve kombiden farkını sade bir dille anlattık. Her konunun ayrıntısı için ilgili rehbere bağlantı verdik.
Merkezi sistem (merkezi ısıtma), bir binanın ya da sitenin bütün dairelerinin tek bir kazan dairesinden ısıtılmasıdır. Kazanda ısıtılan su, pompalarla borulardan dairelerdeki peteklere gönderilir; ısısını odaya veren su kazana geri döner. Pek çok binada kullanım sıcak suyu da aynı kazan dairesinde hazırlanır.
Merkezi sistemde doğalgaz tek bir ortak sayaçtan çekilir ve fatura bina yönetimine gelir. Yönetim faturayı, merkezi ısıtma giderlerinin paylaştırılmasına ilişkin yönetmeliğe göre dairelere böler: dairelerin tüketimi kalorimetre ya da ısı pay ölçerle ölçülür ve her daire kendi payını öder.
Bu sayfa merkezi sistemin temelini anlatır. Faturanın nasıl bölündüğünü ısı gider paylaşımı, yasal kuralları merkezi sistem yönetmeliği rehberimizde ayrıntılı bulabilirsiniz. Tüm rehberler için Merkezi Isıtma Rehberi sayfamıza bakın.
Basitleştirilmiş şema. Gerçek tesisatta vanalar, pislik tutucular, emniyet ventili ve kontrol cihazları da bulunur.
Merkezi sistem kapalı bir su devresidir. Kazanda ısınan su pompayla gidiş hattına basılır, katlardaki peteklere ulaşır, ısısını odaya verir ve soğuyarak dönüş hattıyla kazana geri gelir. Devredeki su sürekli dolaşır; eksilen su kazan dairesinden tamamlanır.
Gidiş ve dönüş suyunun sıcaklığı tesisatın tasarımına bağlıdır. Eski sıcak sulu merkezi sistemler genellikle 90/70 °C (gidiş/dönüş) için tasarlanmıştır; daha düşük sıcaklıkta çalışan sistemler de yaygındır. Yoğuşmalı kazanlarda verimin yükselmesi için dönüş suyunun yaklaşık 55 °C’nin altında olması gerekir.
Kazanın ne kadar sıcak su göndereceğini iyi işletilen binalarda dış hava sıcaklığına bağlı kontrol (dış hava kompanzasyonu) belirler: hava ısındıkça gidiş sıcaklığı düşürülür. Termostatik vanalar ise her peteği ayrı ayrı ayarlar. Bu iki ayar birlikte doğru yapıldığında daireler aşırı ısınmadan yeterince ısınır.
Bazı binalarda her dairede bir kat istasyonu bulunur: ısıtma suyu daireye tek hatla gelir, istasyon hem petekleri besler hem de sıcak suyu ihtiyaç anında hazırlar. Kat istasyonunun nasıl çalıştığını tesisat dönüşümü rehberimizde anlattık.
Sıcak su kazandan katlara düşey kolonlarla çıkar ve her oda peteği kendi kolonundan beslenir. Daireye giren tek bir gidiş–dönüş hattı olmadığı için dairenin toplam tüketimi tek sayaçla ölçülemez.
Isıtma suyu daireye tek bir gidiş–dönüş hattıyla girer ve daire içinde peteklere dağılır. Bu giriş noktasına bir kalorimetre takılarak dairenin bütün tüketimi kWh cinsinden ölçülür.
Bakanlığın sitesinde yayımlanan ısı paylaşım kılavuzu da ısı sayaçlarını kollektörlü sistemler için tarif eder; ısı pay ölçerler ise çok kolonlu sistemlerde, gerektiğinde tek kolonlu sistemlerde de kullanılabilir. Dikey bir binayı kalorimetreli yatay sisteme çevirmek mümkündür: Dikey tesisattan yatay tesisata geçiş.
Binanın doğalgaz faturası ortak sayaca gelir. Merkezi ısıtma giderlerinin paylaştırılmasına ilişkin yönetmeliğe göre ısıtma giderinin %30’u ortak alanların ısınması, sistem kayıpları ve asgari ısınma için ortak pay olarak dairelerin kapalı alanına göre, kalan %70’i ise kalorimetre ya da pay ölçerle ölçülen tüketime göre paylaştırılır. Bölgesel ısıtmada ortak pay %20’dir.
Paylaşımı bina yönetimi ya da Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir ölçüm şirketi yapar; her daireye tüketimini ve payını gösteren bir gider paylaşım belgesi verilir. Hesabın adımlarını ve örnek bir paylaşımı ısı gider paylaşımı rehberimizde bulabilirsiniz.
Kademeli doğalgaz tarifesinde merkezi sistemli binanın kademesi, toplam tüketimin hane sayısına bölünmesiyle belirlenir. Ayrıntılar: kademeli doğalgaz tarifesi.
Boş ya da petekleri kapalı daire de %30’luk ortak paydan kapalı alanı oranında pay öder; bu pay binanın ortak ısınma ve kayıplarını karşılar. Ayrıntılar: Peteği kapatmanın cezası var mı?
Çoğu termostatik vanada 3 yaklaşık 20 °C’dir. Oturma odası için 3, yatak odası ve mutfak için 2–3 çoğu zaman yeterlidir. Kademeler kaç derece?
Termostatik vana odayı daha hızlı ısıtmaz; yalnızca kapanacağı sıcaklığı yükseltir. Oda aşırı ısınır, tüketim artar.
Merkezi sistemde daireler en az 15 °C’de tutulmalıdır. Kapalı daire komşularından ısı çeker, nem ve küf riski artar. 15 derece kuralı
Perde, koltuk ya da petek kapağı ısının odaya yayılmasını ve termostatik vananın doğru algılamasını engeller; pay ölçerin ölçümünü de bozar.
Pencereyi saatlerce vasistasta bırakmak yerine günde birkaç kez 5–10 dakika tamamen açın; havalandırırken vanayı kısın.
Vana açıkken petek ısınmıyorsa havası alınmalı ya da tesisat kontrol edilmelidir. Yönetime ve bina görevlisine haber verin. Petek ısınmıyor
Pay ölçer ya da kalorimetre sökülmez, yeri değiştirilmez; petek değişiminde paylaşımı yapan şirkete önceden haber verilir.
Dönem raporlarındaki ya da uzaktan okuma ekranındaki tüketiminizi önceki aylarla karşılaştırın. Merkezi sistemde tasarruf
İki sistemin hangisinin daha ucuz olduğu binadan binaya değişir; Türkiye koşulları için ikisini sayısal olarak karşılaştıran tarafsız bir kamu çalışması bulamadık. Aşağıdaki tablo kararı belirleyen başlıca etkenleri özetler.
| Konu | Merkezi sistem | Kombi (bireysel) |
|---|---|---|
| Isı üretimi | Tek kazan dairesi, ölçek avantajı | Her dairede ayrı cihaz |
| Bakım ve baca | Tek noktada bakım, tek baca | Her daire kendi cihazının bakımını yaptırır; her dairede baca bağlantısı |
| Kayıplar | Kolon ve dağıtım kayıpları; ayarsız tesisatta dengesizlik | Dağıtım kaybı daire içinde kalır |
| Kontrol | Oda sıcaklığı termostatik vanayla; sezon ve saatler ortak kararla | Saat ve sıcaklık tamamen dairenin elinde |
| Fatura | Ortak sayaç; %30 ortak pay + %70 ölçülen tüketim | Her daire kendi sayacına göre öder |
| Değişiklik | Sistem değişikliği kurul kararı ve onaylı proje ister; bireysel sisteme dönüşüme Bakanlık sunumuna göre izin verilmiyor (Genelge 2024/5) | Cihaz değişimi dairenin kendi kararıdır |
Tablo genel mühendislik bilgisine dayanır; sonuç binanın yalıtımına, tesisatın durumuna ve kazan verimine göre değişir.
Merkezi sistemden çıkmak isteyenlerin bilmesi gereken kat malikleri kararı, idari izin (2024/5 sayılı Genelge), teknik şartlar ve maliyet kalemleri için Merkezi sistemden kombiye geçiş rehberimize bakın. Merkezi sistemde kalarak faturayı adil ve düşük tutmanın yollarını kazan dairesinde tasarruf sayfamızda anlattık.
Hava, sıkışmış vana pimi, kirli pislik tutucu ya da tesisattaki dengesizlik. Nedenleri ve çözümü
Payınızın nasıl hesaplandığını kontrol edin, eşit bölüşümle karşılaştırın. Paylaşım nasıl hesaplanır? · Fazla mı ödüyorum?
Kalorimetreler beş yılda bir muayene edilir. Kalorimetre muayenesi · Sayaç değişimi
Merkezi sistem binanın ortak tesisatıdır. Kazanın ne zaman ve hangi saatlerde çalışacağı, bakım ve yatırım kararları genellikle yönetim planına ve kat malikleri kurulu kararlarına göre belirlenir; bu kararları yönetici uygular. Kazan dairesinin günlük işletmesini çoğu binada bir bina görevlisi ya da kaloriferci yürütür.
Tüketimlerin okunması ve giderlerin paylaştırılması ise yönetimin ya da Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir ölçüm şirketinin işidir. Referans Enerji, Bakanlıkça yetkilendirilmiş ölçüm şirketi (Belge No: 89) olarak kalorimetre ve pay ölçer okuması, yönetmeliğe uygun paylaşım ve uzaktan sayaç okuma hizmeti verir.
Hangi işin hangi kurala tabi olduğunu merkezi sistem yönetmeliği rehberimizde topladık.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Binanıza özgü kararlarda yönetim planınızı ve kat malikleri kurulu kararlarını esas alın.
Ölçüm, paylaşım, uzaktan okuma ve tesisat dönüşümü için mühendislerimiz binanızı yerinde inceler. Keşif ücretsizdir.