Kombili evlere göre yazılmış önerilerin bir kısmı merkezi sistemde işe yaramaz ya da farklı uygulanır. Sorunun tek petekte mi, bütün dairede mi yoksa binanın bir bölümünde mi olduğunu ayırın; neyi kendiniz yapabileceğinizi, neyi bina görevlisine (kaloriferciye), yönetime ve tesisat firmasına bırakmanız gerektiğini öğrenin.
Merkezi sistemde petekleriniz bina kazanından gelen sıcak suyla ısınır. Su kazan dairesinden pompayla kolonlara, oradan dairelere ve peteklere gider; soğuyan su dönüş hattıyla kazana geri döner. Bu yolun herhangi bir noktasındaki sorun — petekte biriken hava, kapanmış ya da sıkışmış bir vana, tortu, tesisattaki dengesizlik ya da kazan ayarı — peteğinizin ısınmamasına yol açabilir.
Kombili bir evde bütün tesisat sizindir; merkezi sistemde ise peteğiniz ve daire içi vanalarınız size, kolonlar, pompa ve kazan bütün binaya aittir. Bu yüzden ilk iş, sorunun nerede başladığını ayırmaktır: tek bir petek, bütün daire ya da binanın bir bölümü.
Sistemin bütününü merak ediyorsanız merkezi sistem nasıl çalışır rehberimize bakabilirsiniz.
Olası nedenler: petekte hava, kapalı vana, sıkışmış termostatik vana pimi, petekte tortu.
İlk adım: vanayı ve kafasının önünü kontrol edin; peteğin üstü soğuksa havasını alın.
Olası nedenler: daire girişindeki vananın kısık kalması, tıkanan pislik tutucu, kolonda hava ya da tıkanıklık.
İlk adım: komşularınıza sorun, bina görevlisine (kaloriferciye) ve yöneticiye bildirin.
Olası nedenler: hidrolik dengesizlik, pompa ayarı ya da arızası, kazan ve kontrol ayarları.
İlk adım: yönetim tesisatı bir tesisat firmasına inceletmeli; tek tek petek havası almak kalıcı çözüm olmaz.
Aşağıdaki tablo, en sık görülen belirtileri ve ilk yapılması gerekenleri özetler. “Sakin” daire sahibi ya da kiracıyı; “bina görevlisi (kaloriferci)” kazan dairesini ve günlük işletmeyi yürüten kişiyi; “tesisat firması” tesisata müdahale eden uzman firmayı anlatır.
| Belirti | Olası neden | İlk adım | Kim çözer? |
|---|---|---|---|
| Peteğin üstü soğuk, altı sıcak | Petekte hava | Peteğin havasını alın | Sakin; sık tekrarlıyorsa bina görevlisi (kaloriferci) |
| Vana tam açıkken peteğin altı soğuk, üstü sıcak | Tortu (çamur, pas) ya da zayıf sirkülasyon | Bildirin; peteği kendiniz sökmeyin | Bina görevlisi (kaloriferci); gerekirse tesisat firması |
| Üstü sıcak, altı ılık; oda istediğiniz sıcaklıkta | Termostatik vana suyu kısıyor; normaldir | Bir şey yapmanız gerekmez | — |
| Petek tamamen soğuk, vana açık görünüyor (özellikle sezon başında) | Termostatik vana pimi sıkışmış | Kafayı çıkarıp pimi kontrol edin; kafa kilitli ya da sınırlandırılmışsa dokunmayın | Sakin (dikkatle) ya da bina görevlisi (kaloriferci) |
| Petek tamamen soğuk | Gidiş vanası kapalı ya da dönüş rakoru kısılmış | Gidiş vanasının açık olduğunu kontrol edin; dönüş rakorundaki ayar vidasına dokunmayın, bu ayar tesisatın dengesi içindir | Gidiş vanası: sakin; dönüş rakoru: bina görevlisi (kaloriferci) |
| Petek sıcak ama oda ısınmıyor | Peteğin önü kapalı, vana kafası perde arkasında, pencere sürekli aralık | Peteğin ve vananın önünü açın | Sakin |
| Dairedeki bütün petekler ılık | Daire girişindeki vana, pislik tutucu ya da kolon sorunu | Komşulara sorun, yönetime bildirin | Bina görevlisi (kaloriferci), yönetim |
| Üst katlar ya da uzak daireler soğuk, yakın daireler çok sıcak | Hidrolik dengesizlik; üst noktalarda biriken hava | Yönetimden tesisatın incelenmesini isteyin | Yönetim ve tesisat firması |
| Bütün binada petekler soğuk | Kazan, brülör ya da pompa arızası; ısıtma programı | Yöneticiye bildirin | Yönetim, bina görevlisi (kaloriferci); kazan ve brülör arızasında yetkili kazan servisi |
Telefonda tabloyu yana kaydırabilirsiniz. Hava ve tortu belirtileri için üretici kılavuzları (Worcester Bosch, Baxi), vananın normal davranışı için ista Türkiye bilgilendirmesi esas alınmıştır. Bütün binada ısıtmanın başlama zamanı için kalorifer ne zaman yanar rehberimize bakın.
Peteğin üst kısmı soğuk, alt kısmı sıcaksa genellikle petekte hava birikmiştir. Hava, sıcak suyun peteğin üst bölümünü doldurmasını engeller. Havayı peteğin üst köşesindeki purjörden (hava alma vidası) alabilirsiniz; bunun için bir petek anahtarı, bez ve küçük bir kap yeterlidir.
Tesisat çalışırken basınç altındadır; alt katlarda basınç daha yüksektir ve purjör fazla açılırsa sıcak su fışkırabilir. Havası alınan her petek bina tesisatından su eksiltir; basınç düşerse bütün binanın ısınması etkilenebilir. İşiniz bitince bina görevlisine (kaloriferciye) haber verin. Bina yönetiminiz hava almanın yalnızca bina görevlisi (kaloriferci) tarafından yapılmasını istiyorsa bu kurala uyun. Tesisat suyu koyu renkli olabilir ve leke bırakabilir; purjörün altında priz ya da elektrikli cihaz olmamasına dikkat edin. Petek kısa sürede yine hava yapıyorsa sorun bina tesisatındadır; yönetime bildirin.
Merkezi sistemde kazanı kapatamazsınız; termostatik vanayı kısın ve peteğin ılımasını bekleyin. Tam sıcaklıkta çalışan peteğin havasını almaya başlamayın; purjörden sıcak su gelebilir. Vana kısılamıyorsa (kafa kilitli ya da 2’nin altına inmeyecek şekilde sınırlandırılmışsa) ya da petek ılımıyorsa hava almayı bina görevlisine (kaloriferciye) bırakın.
Petek anahtarını purjöre takın. Purjörün altına bez ve küçük bir kap tutun; yere ve duvara su damlayabilir.
Anahtarı saat yönünün tersine yalnızca çeyrek ya da yarım tur, yavaşça çevirin; vidayı hiçbir zaman tamamen çıkarmayın. Özellikle alt katlarda su beklenenden hızlı ve sıcak gelebilir; elinizi ve yüzünüzü purjörün tam önünde tutmayın. Hava çıkarken tıslama sesi duyarsınız.
Purjörden kesintisiz su gelmeye başladığında havanın çıktığını anlarsınız; purjörü saat yönünde çevirerek kapatın, sıkıca ama zorlamadan.
Termostatik vanayı eski ayarına getirin, peteğin baştan sona ısındığını kontrol edin. Bina görevlisine (kaloriferciye) hava aldığınızı bildirin ki kazan dairesinde basınç kontrol edilsin.
Termostatik vananın kafası, altındaki gövdede bulunan küçük bir pime bastırarak suyu kısar; kafa geri çekildiğinde pim yayıyla dışarı çıkar ve vana açılır. Vana bütün yaz kapalı ya da aynı konumda kaldığında pim pas ve tortu yüzünden içeride sıkışabilir; ısıtma sezonu başladığında kafa açık konumda görünse bile petek ısınmaz.
Kafa mühürlü, kilitli ya da 2’nin altına inmeyecek şekilde sınırlandırılmışsa sökmeyin; bina görevlisine (kaloriferciye) ya da binanızın ölçüm şirketine haber verin.
Vana gövdesini kesinlikle sökmeyin. Merkezi sistemde gövde sökülürse bina tesisatından su gelir; gövde değişimi tesisatın boşaltılmasını gerektirir ve tesisat firmasına bırakılmalıdır. Kendinizden emin değilseniz kafayı hiç sökmeden bina görevlisine (kaloriferciye) haber verin.
Termostatik vana oda ayar sıcaklığına yaklaşınca peteğe giden suyu kısar. ista Türkiye’nin bilgilendirmesine göre bu soğuma sırasında radyatörün üst kısmı alt kısmından daha sıcak olur. Oda istediğiniz sıcaklıktaysa petek normal çalışıyordur.
Vana kademelerinin kaç dereceye karşılık geldiğini termostatik vana kaç numarada olmalı rehberimizde tablo hâlinde bulabilirsiniz. Merkezi sistemde vanaları tamamen kapatmamanın nedeni için 15 derece kuralı sayfamıza bakın.
Bir binada bazı daireler çok sıcakken bazıları ısınamıyorsa sorun çoğunlukla hidrolik dengesizliktir. Pompa üreticisi Wilo ile vana üreticisi Oventrop’un anlattığı gibi, pompaya ve kazana yakın devreler gereğinden fazla sıcak su alırken uzaktaki devrelere yeterli su ulaşmaz.
Buna iki etken daha eklenir: Yalıtımsız kolonlarda su yukarı çıktıkça soğur; hava ise tesisatın en yüksek noktalarında toplanır. Kazan bodrumdaysa ve dağıtım alttan yapılıyorsa genellikle en çok üst katlar ve kolon sonundaki daireler etkilenir.
Bu durumda herkesi ısıtmak için pompa basıncını ya da kazan suyu sıcaklığını artırmak sık başvurulan bir yoldur. Wilo bunu geçici bir çözüm olarak niteler; Danfoss da dengesiz binalarda herkese yeterli ısıyı verebilmek için binanın bir bölümünün fazla ısıtıldığını belirtir. Fazla ısınan daireler pencere açar, yakıt boşa gider.
Kaynak: Wilo ve Oventrop hidrolik dengeleme bilgilendirmeleri; Danfoss, apartmanlarda dağıtım sistemleri bildirisi (2008).
Yatay (kollektörlü) tesisatlı ve kalorimetreli dairelerde sıcak su daireye tek bir giriş noktasından girer. Bu noktadaki sayaç setinde genellikle küresel vanalar, bir pislik tutucu (filtre) ve kalorimetre bulunur. Tesisattaki tortu zamanla pislik tutucuda birikip daireye gelen suyu azaltabilir; yarı kapalı kalmış bir vana da aynı belirtiyi verir.
Pislik tutucunun temizliği tesisatın o bölümünün kapatılmasını gerektirir; bunu bina görevlisi (kaloriferci) ya da tesisat firması yapmalıdır. Kalorimetrenin sıcaklık sensörleri mühür altındadır; sayaca ve mühürlere dokunmayın.
Dikey (kolonlu) tesisatta dairenizin petekleri farklı kolonlara bağlıdır. Yalnızca bir kolona bağlı petekler soğuksa sorun o kolondadır ve aynı kolondaki üst ya da alt dairelerde de görülür. Komşularınıza sormanız teşhisi hızlandırır.
Kolonlu binalarda tüketim ısı pay ölçerle paylaştırılır. Pay ölçerin nasıl çalıştığını ısı pay ölçer nedir rehberimizde anlattık.
Kalorimetre ve ısı pay ölçer peteklerinize giden ya da peteklerinizin verdiği ısıyı ölçer. Isınmayan bir petek tüketim payınızı artırmaz. Ancak yönetmeliğe göre merkezi ısıtmada toplam ısıtma giderinin %30’u ortak paydır ve her daire bunu kapalı alanı oranında öder; bu bölüm peteklerinizin ısınıp ısınmamasına bağlı değildir.
Isınma sorunu düşük fatura demek değildir; daireniz soğuk kaldıkça duvarlar soğur, nem ve küf riski artar, daireniz komşularınızın ısısını çeker. Isı gider paylaştırma yönetmeliği (md. 5/6) mahal sıcaklığının en az 15 °C olmasını öngörür; Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği de ısıtılan mahallerin 15 °C’nin altına düşmemesi için tedbir alınmasını ister (md. 14/9). Bakanlığın sitesindeki kılavuz da termostatik vanaların en az 15 °C ayarına sabitlenmesini ister. Ayrıntılar: 15 derece kuralı.
Sayacınız arızalanır ya da okunamazsa paylaşım, yönetmeliğin 11. maddesine göre dairenizin önceki dönem tüketimi ya da benzer dairelerin tüketimi esas alınarak yapılır. Paylaşımın bütün adımlarını ısı gider paylaşımı nasıl hesaplanır rehberimizde bulabilirsiniz.
Bu bilgilerle yapılan bildirim, bina görevlisinin (kaloriferci) ve tesisat firmasının sorunu çok daha hızlı bulmasını sağlar.
Odanın ortasında, peteğe ve pencereye uzak bir noktada termometreyle ölçün; günü ve saatiyle not edin.
Termostatik vana hangi kademede? Kafa perde, koltuk ya da petek örtüsü arkasında mı kalıyor?
Soğuk olan tek bir petek mi, hepsi mi? Peteğin üstü mü, altı mı soğuk? Sorun ne zamandan beri var?
Aynı kattaki ya da üst ve alt dairelerdeki komşular da ısınamıyorsa sorun ortak tesisattadır.
Kalorimetrenizde uyarı ya da pil simgesi varsa ekranın fotoğrafını çekin. Ekran simgeleri için kalorimetre nasıl okunur.
Notlarınızı yöneticiye yazılı iletin. Ölçüm ya da paylaşımla ilgili sorunuz varsa binanızın ölçüm şirketine de bilgi verin.
Kalorimetreler yalnızca tüketilen enerjiyi değil, daireden geçen suyun debisini ve gidiş-dönüş sıcaklıklarını da ölçer. M-Bus ya da GSM ile günlük okunan binalarda bu veriler sorunun nerede başladığını gösterir: ısınma sezonunda tüketimi aniden sıfıra düşen bir daire ya da aynı kolondaki daireler arasında belirgin bir fark, sakinler şikâyet etmeden önce fark edilebilir.
Uzaktan okuma sisteminin nasıl kurulduğunu uzaktan sayaç okuma sayfamızda anlattık.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Tesisata ilişkin işlemleri bina görevlisine (kaloriferciye) ya da bir tesisat firmasına, kazan ve brülör arızalarını yetkili kazan servisine yaptırın.
Kolonlar, daire girişleri ve sayaçlar: ücretsiz keşifte tesisatınızı yerinde inceliyor; ölçüm, sayaç, tesisat dönüşümü ve tadilat-revizyon seçeneklerini yazılı olarak sunuyoruz. Kazan ve brülör arızaları için binanızın yetkili kazan servisine başvurun.